Przejdź do treści

Dramaturgia współczesna: Od awangardy po algorytmy

Witaj na cyfrowej scenie, która nie zna granic czasu ani wyobraźni.

Dramaturgia Współczesna to projekt dedykowany tekstom, które zmieniają teatr. Zbieramy, tłumaczymy i publikujemy najbardziej nowatorskie sztuki z całego świata – od momentu, w którym teatr na początku XX wieku odrzucił stare zasady, aż po dzisiejsze eksperymenty, gdzie autor dzieli pióro ze sztuczną inteligencją.

Co u nas znajdziesz?

  • Kanon buntu: Przełomowe dramaty XX wieku, które zdefiniowały nowoczesną scenę i złamały ówczesne tabu.
  • Puls współczesności: Najnowsze teksty z różnych zakątków świata, które bezkompromisowo diagnozują nasze tu i teraz.
  • Teatr jutra: Eksperymentalne formy i dramaty współtworzone z AI – bo fascynuje nas to, co dzieje się na styku ludzkiej wrażliwości i technologii.

Niezależnie od tego, czy jesteś reżyserką lub reżyserem szukającym materiału na premierę, aktorką czy aktorem szukającym wyzwań, pasjonatką lub pasjonatem sztuki – znajdziesz tu teksty, które prowokują i inspirują. Czytaj. Odkrywaj. Wystawiaj.

Dramaturgia współczesna. Od awangardy po algorytmy

Artykuły

Dramaturgia Współczesna. Od Awangardy po Algorytmy

PIĘĆ NISZ, KTÓRE POŻRĄ SCENĘ DO 2030 ROKU

Dramaturgia Współczesna. Od Awangardy po Algorytmy

KTO PODPISUJE KRZYK?

Dramaturgia Współczesna. Od Awangardy po Algorytmy

SYSTEM BEZ WYJŚCIA

Dramaturgia Współczesna – Artykuły 2026

KANON BUNTU – Seria I

Dramaty, które złamały teatr

  1. Ubu Król Alfreda Jarry’ego – narodziny skandalu jako metody artystycznej
  2. Czekając na Godota – dlaczego Beckett napisał dramat, w którym nic się nie dzieje (i dlaczego to zmienia wszystko)
  3. Łysa śpiewaczka Ionesco – jak absurd stał się realizmem
  4. Stanisław Ignacy Witkiewicz i Forma Czysta – polski profeta teatralnego szaleństwa
  5. Bertolt Brecht i efekt obcości – kiedy teatr przestał chcieć, żebyś płakał
  6. Antonin Artaud i Teatr Okrucieństwa – manifest, którego nikt do końca nie wystawił
  7. Jerzy Grotowski i Teatr Ubogi – co zostaje, gdy zabrać wszystko
  8. Peter Brook i Pusta Przestrzeń – najprostsze zdanie w historii teatru
  9. Jean Genet: świętość i zbrodnia na scenie – gdy margines staje się centrum
  10. Tadeusz Różewicz i dramaturgia milczenia – pustka jako język
  11. Sławomir Mrożek i polityczna groteska – śmiech jako jedyna broń
  12. Dadaizm i teatr niesensu – Cabaret Voltaire jako punkt zerowy
  13. Ekspresjonizm w dramacie – krzyk zanim pojawił się język
  14. Futuryzm włoski i teatr prędkości – Marinetti i scena jako maszyna
  15. Federico García Lorca – kiedy tragedia mówi po andaluzyjsku

KANON BUNTU – Seria II

Geografie buntu – teatr poza centrum

  1. Augusto Boal i Teatr Uciśnionych – kiedy widz wchodzi na scenę
  2. Wole Soyinka – Nagroda Nobla i teatr, który Europa ignorowała przez dekady
  3. Heiner Müller i ruiny historii – dramaturg, który pisał na gruzach
  4. Sarah Kane – 4.48 Psychosis – ostatni monolog i kwestia, czy to dramat czy dokument
  5. Harold Pinter i polityczny podtekst – cisza jako tortury
  6. Suzan-Lori Parks – kiedy historia Ameryki mówi głosem, którego wcześniej nie słyszano
  7. Caryl Churchill – Top Girls – feminizm jako dramaturgia nielinearna
  8. Teatr japoński a awangarda zachodnia – co Butō zrobiło ze scenicznym ciałem
  9. Latinoamerykańska dramaturgia XX wieku – między magicznym realizmem a rewolucją
  10. Teatr arabski i tabu – dramaturgia w cieniu cenzury i konfliktu

PULS WSPÓŁCZESNOŚCI – Seria III

Diagnoza: tu i teraz

  1. Teatr dokumentalny i verbatim – czy scena może być dziennikarką?
  2. Elfriede Jelinek – język jako przemoc, Nobel jako prowokacja
  3. Kryzys klimatyczny na scenie – nowa fala ekodramy z Ameryki Łacińskiej, Skandynawii i Azji
  4. Teatr tożsamości: queer dramaturgia XXI wieku – od Coming Out do Coming Apart
  5. Dramat postkolonialny – rozliczenia, które dopiero się zaczęły
  6. Nowa dramaturgia polska – kto pisze po Mrożku i Różewiczu?
  7. Ukraińska dramaturgii w czasie wojny – co dzieje się ze sceną, gdy bomby są prawdziwe
  8. Teatr migracji i uchodźstwa – głosy, które przekraczają granice
  9. Dramat o zdrowiu psychicznym – od tabu do głównego nurtu
  10. Przyszłość ciała na scenie – niepełnosprawność, choroba, starzenie się jako dramaturgiczne centrum
  11. Nowa dramaturgia afrykańska – Lagos, Nairobi, Johannesburg piszą nowe scenariusze
  12. Teatr koreański i tajwański – dlaczego Azja Wschodnia staje się nowym centrum eksperymentu**
  13. Dramat o platformach i technologiach cyfrowych – czy da się napisać sztukę o Facebooku?
  14. Teatr więzienny i instytucjonalny – dramaturgia z miejsc zamkniętych
  15. Monodram i solowa rewolucja – jeden aktor, zero dekoracji, maksimum tekstu

PULS WSPÓŁCZESNOŚCI – Seria IV

Formy, które rozsadzają formę

  1. Teatr postdramatyczny według Lehmanna – co to znaczy i dlaczego połowa twórców tego nie lubi
  2. Remiks i appropriacja w dramaturgii – klasyk przerobiony na nowo jako manifest polityczny
  3. Dramat niesceniczny – czytanie jako performans – teksty pisane poza teatrem instytucjonalnym
  4. Nowe narracje nielinearne – dramaturgia bez aktu pierwszego i trzeciego
  5. Dramat choreograficzny – gdy ruch staje się repliką
  6. Teatr immersywny i tekst dramatyczny – czy dramaturg jest jeszcze potrzebny?
  7. Mikroteatra i formy ultra-krótkie – 10-minutowy dramat jako pełne dzieło
  8. Radiodramat w epoce podcastów – powrót ucha
  9. Dramat site-specific – tekst pisany na nieistniejącą scenę
  10. Teatr partycypacyjny – gdy publiczność jest autorem

TEATR JUTRA – Seria V

Człowiek + maszyna: nowa dramaturgia

  1. Czy AI może napisać dramat? – próba odpowiedzi bez entuzjazmu i bez paniki
  2. Pierwsze dramaty współtworzone z AI – przegląd i analiza krytyczna istniejących tekstów
  3. Autorstwo w epoce algorytmu – kto podpisuje sztukę, gdy połowę napisał model językowy?
  4. ChatGPT jako dramaturg – eksperymenty, ślepe uliczki i nieoczekiwane przełomy
  5. Struktura dramatyczna a architektura sieci neuronowych – przypadkowe podobieństwa i głębokie różnice
  6. Beckett i AI: czy absurd jest obliczalny? – myślowy eksperyment
  7. Promptowanie jako technika dramaturgiczna – jak pisać polecenia, żeby dostać literaturę
  8. Dramat generatywny – tekst, który zmienia się przy każdym czytaniu
  9. AI jako postać dramatu – nie narzędzie, lecz bohater
  10. Teatr danych – gdy big data staje się scenariuszem
  11. Algorytmiczna groteska – czy maszyna potrafi być śmieszna w ludzki sposób?
  12. Nowe tabu: tematy, których AI odmawia pisać – cenzura w dramaturgii jutra
  13. Głos syntetyczny jako instrument dramaturgiczny – text-to-speech w nowej roli
  14. Dramat wielojęzyczny i AI jako tłumacz-współautor – globalizacja tekstu dramatycznego
  15. Manifest: 10 zasad dramaturgii człowiek–AI – propozycja dla twórców

TEATR JUTRA – Seria VI

Prognozy, nisze, mapy przyszłości

  1. 5 nurtów, które zdominują dramaturgię do 2030 roku
  2. Geografie teatru jutra – skąd nadejdzie następna fala?
  3. Śmierć tekstu dramatycznego? Prognozy i kontrargumenty
  4. Dramat w rzeczywistości rozszerzonej (AR/VR) – co się dzieje z językiem?
  5. Teatr w epoce post-humanizmu – gdy człowiek przestaje być centrum
  6. Nowe instytucje, nowe obiegi – jak publikować dramaty w 2030 roku?
  7. Ekonomia dramaturgii przyszłości – kto zapłaci za eksperyment?
  8. Dramat jako gra wideo – granica, która już nie istnieje
  9. Scena w świecie po pandemii – trwałe zmiany w myśleniu o teatrze
  10. Manifest Dramaturgia.pl – po co wydajemy dramaty w epoce krótkich filmów

PRZEKROJOWE SERIE TEMATYCZNE

Cykl: Wielkie pytania teatru

  1. Czym jest dramat – i czy ta definicja jeszcze obowiązuje?
  2. Dlaczego teatr przeżył kino, telewizję i internet?
  3. Co znaczy „nowoczesny” w teatrze – i od kiedy przestajemy nim być?
  4. Czy dramat polityczny może zmienić rzeczywistość?
  5. Kto ma prawo opowiadać czyje historie?

Cykl: Dramaturdzy zapomniani i niedoczytani

  1. Witkacy poza Polską – dlaczego świat odkrywa go późno
  2. Ntozake Shange – chorepoem, który zmienił afroamerykańską scenę
  3. Griselda Gambaro i argentyński teatr polityczny
  4. Rainer Werner Fassbinder jako dramaturg
  5. María Irene Fornés – matka offowego teatru, o której wciąż za mało wiemy

Cykl: Kluczowe pojęcia

  1. Słownik Dramaturga: absurd, pustka, groteska, performans, postdramat
  2. Co to jest „dobry dialog” – i dlaczego najlepsi dramaturdzy go unikają
  3. Didaskalia jako literatura – sceniczne wskazówki, które warto czytać
  4. Prolog, epilog, pauza – małe formy jako wielkie narzędzia
  5. Monolog wewnętrzny na scenie – od Strindberga do Kanemu

Nisze, peryferia, przyszłość i to, czego jeszcze nie nazwano

SERIE A: GEOGRAFIE NIEODKRYTE

Sceny, o których Europa nie wie (albo nie chce wiedzieć)

  1. Dramaturgia etiopska – teatr w języku amharskim między tradycją a rewolucją
  2. Scena kazachska i środkowoazjatycka – co przetrwało po rozpadzie ZSRR
  3. Nowa dramaturgia irańska pisana na emigracji – dwa języki, dwa teatry, jedna tożsamość
  4. Teatr bengalski (Bangladesz i Bengal Zachodni) – osobny świat poza Bollywood
  5. Dramaturgia kurdyjska – naród bez państwa, który ma własną scenę
  6. Teatr filipiński – między językiem kolonizatora a odzyskanym głosem
  7. Scena meksykańska poza stolicą – prowincja jako laboratorium
  8. Nowa dramaturgia izraelska – konflikt jako codzienne tworzywo tekstu
  9. Teatr mozambicki i lusofońska Afryka – dramaturdzy piszący po portugalsku na południe od równika
  10. Scena gruzińska i ormiańska – Kaukaz między tradycją a europejską awangardą
  11. Dramaturgia tybetańska w diasporze – gdy scena jest aktem politycznym samym w sobie
  12. Teatr mongolski – step, szamanizm i sowiecka spuścizna dramaturgiczna
  13. Nowa scena albańska – najmniej znana dramaturgii europejska
  14. Teatr haitański – kreolski język, voodoo i postkolonialna trauma jako dramaturgia
  15. Scena tanzańska i suahilijska – teatr w najszerzej mówionym języku Afryki

SERIE B: GŁOSY SYSTEMOWO PRZEMILCZANE

Dramaturgia z marginesów, które są centrum

  1. Teatr Romów i Sinti – własna dramaturgii, której nikt nie tłumaczy
  2. Dramaturgia rdzennych narodów Australii – Aborygeńskie opowiadanie jako struktura dramatyczna
  3. Maoryska scena Aotearoa – jak teatr stał się narzędziem rewitalizacji języka
  4. Dramaturdzy z niepełnosprawnościami jako autorzy, nie tematy – różnica, która zmienia wszystko
  5. Teatr głuchych i języki migowe jako dramaturgia – wizualność jako pełnoprawny system
  6. Scena więźniów – dramaty pisane i wystawiane za kratami na pięciu kontynentach
  7. Dramaturgia bezdomności – teksty tworzone w przestrzeniach wykluczenia
  8. Teatr seniorów jako awangarda – starość nie jako temat, lecz jako metoda
  9. Dramaty pisane przez dzieci – nie terapia, lecz literatura
  10. Queer dramaturgia Globalnego Południa – poza zachodnią narracją o tożsamości

SERIE C: FORMY GRANICZNE I HYBRYDYCZNE

Gdy dramat przestaje wiedzieć, czym jest

  1. Autofikcja dramatyczna – gdy autor wchodzi do własnej sztuki i nie może wyjść
  2. Dramat epistolarny w XXI wieku – listy, e-maile, wiadomości SMS jako repliki
  3. Dramaturgia śnienia – tekst dramatyczny oparty na logice snu (od Strindberga do dziś)
  4. Dramat bez postaci – gdy znikają bohaterowie, zostaje sama sytuacja
  5. Teatr nekrologu – sztuki pisane jako gatunki żałobne
  6. Dramat instrukcja obsługi – tekst, który udaje dokument techniczny
  7. Scenariusz jako poezja – granica między dramatem a poematem dramatycznym
  8. Teatr ciszy – gdy milczenie jest jedyną repliką (od Maeterlincka do Castellucciego)
  9. Dramat w przypisach – tekst, który żyje poza głównym korpusem
  10. Libretto jako dramat – opera współczesna i jej niedoceniani autorzy tekstów
  11. Teatr haiku – ultraskrótka forma dramatyczna z Japonii i jej zachodnie adaptacje
  12. Palimpsest dramatyczny – sztuki pisane na innych sztukach, warstwa po warstwie
  13. Dramat bez zakończenia – otwarta struktura jako świadomy wybór formalny
  14. Tekst rozproszony – dramat, który nie mieści się na scenie i nie chce
  15. Dramat-gra planszowa – gdy instrukcja staje się dramaturgią

SERIE D: TEMATY BEZ NAZWY

Treści, których scena jeszcze nie oswoi

  1. Dramaturgia długu – pieniądze, kredyty i kapitalizm jako tragedia grecka
  2. Teatr algorytmu rekrutacyjnego – HR jako absurdystyczna jednoaktówka
  3. Dramat influencera – życie w cudzych oczach jako nowa forma komedii dell’arte
  4. Scena logistyczna – Amazon, magazyny, dostawy i niewidzialni pracownicy
  5. Dramat klimatyczny bez klimatu – gdy katastrofa jest tłem, a nie tematem
  6. Teatr danych osobowych – RODO, inwigilacja i prywatność jako tragedia
  7. Dramaturgia app store’u – architektura wyboru i iluzja wolności jako dramat
  8. Teatr farmaceutyczny – leki, depresja, psychiatria i wielkie korporacje na scenie
  9. Dramat nocnej zmiany – ci, którzy pracują gdy wszyscy śpią
  10. Scena supermarketu – choreografia konsumpcji jako dramat społeczny
  11. Teatr listy oczekujących – służba zdrowia, biurokracja i godność jako materiał
  12. Dramaturgia egzaminu – szkoła, selekcja, presja jako struktura dramatyczna
  13. Teatr komentarza internetowego – anonimowość i przemoc werbalna jako nowy gatunek
  14. Dramat kwarantanny – pandemia jako forma dramaturgiczna, nie tylko temat
  15. Scena magazynu pamięci – demencja, Alzheimer i rozpad tożsamości

SERIE E: ZAPOMNIANI MISTRZOWIE

Kanon, który nigdy nie powstał

  1. Michel de Ghelderode – belgijski dramaturg, którego Beckett czytał, a świat zapomniał
  2. Witold Wandurski – polski awangardzista rozstrzelany przez Stalina
  3. Ramón del Valle-Inclán i esperpentos – hiszpańska groteska, która wyprzedziła absurd o 30 lat
  4. Hanoch Levin – izraelski mistrz czarnej komedii, tłumaczony zbyt rzadko
  5. Tankred Dorst – niemiec, który pisał o milczeniu historii przez pół wieku
  6. Griselda Gambaro – argentyńska dramaturgii, której Europa powinna się wstydzić, że nie zna
  7. Eugène Labiche – ojciec farsy, który stworzył formę, zanim ktokolwiek ją nazwał
  8. Ivan Vyrypaev – rosyjski dramaturg na emigracji, jeden z najważniejszych głosów dekady
  9. Dario Fo poza Nobelowaną twórczością – teksty zapomniane, procesy sądowe i polityczny teatr
  10. Marguerite Duras jako dramaturg – pisarka kina i prozy, której teatr czeka na odkrycie
  11. Nathalie Sarraute i dramat podtekstu – nouveau roman na scenie
  12. Peter Weiss po Marat/Sade – teksty, które przegrały z własnym arcydziełem
  13. Aimé Césaire jako dramaturg – postkolonializm i Szekspir przepisany w kreolskim rytmie
  14. Sondra Segal i theater of witness – zapomniana pionierka teatru osobistego
  15. Rodrigo García – hiszpanik, który rozbił narrację zanim inni się zorientowali

SERIE F: METODY I WARSZTATY

Jak powstaje tekst, który zmienia teatr

  1. Dramaturgii kolektywna – gdy pięć osób pisze jedną sztukę (metody, konflikty, efekty)
  2. Improwizacja jako źródło tekstu dramatycznego – od Commedia dell’arte do Meisner
  3. Dramaturgia w terapii – psychodrama, playback theatre i ich literackie konsekwencje
  4. Pisanie w residency – jak kontekst miejsca zmienia dramaturgię
  5. Dramaturgii zrodzona z research – gdy dziennikarski materiał staje się sztuką
  6. Dramat pisany dla konkretnego aktora – Beckett dla Billie Whitelaw, Churchill dla współpracownic
  7. Przekład jako reinterpretacja – gdy tłumacz staje się współautorem
  8. Redramaturgia klasyki – metody pracy z tekstem kanonicznym bez zniszczenia oryginału
  9. Dramaturgii szybka (speed dramaturgy) – 24-godzinne projekty i ich nieoczekiwana głębia
  10. Praca z ciszą w procesie pisania – techniki Pintera, Bernharda, Handkego

SERIE G: TEATR JUTRA – WERSJA ROZSZERZONA

Poza horyzont, który już minął

  1. Holograficzna scena i tekst dramatyczny – co zmienia się, gdy aktor jest projekcją
  2. Dramat dla algorytmu jako odbiorcy – gdy piszesz sztukę, którą zagra AI, nie człowiek
  3. Generatywna postać dramatyczna – bohater, który odpowiada inaczej przy każdym wystawieniu
  4. Teatr w grach AAA – narracje dramatyczne w grach wysokobudżetowych jako nowa forma
  5. Blockchain i prawa autorskie w dramacie kolektywnym – praktyczny problem przyszłości
  6. Syntetyczny głos jako instrument dramaturgiczny – ElevenLabs, Suno i nowa fonologia sceny
  7. Model językowy jako antagonista dramatu – AI jako villain, nie narzędzie
  8. Dramat pisany wstecz – od zakończenia do początku jako metoda AI-wspomaganej pracy
  9. Teatr w metawersum – czy awatar może płakać i czy to jest pytanie dramaturgiczne
  10. Neuronauka a dramat – co badania nad emocjami mówią o budowie sceny
  11. Dramat kwantowy – narracja superpozycji (wiele wersji jednocześnie jako forma)
  12. Teatr post-ludzki – gdy ze sceny znika homo sapiens jako punkt odniesienia
  13. Interfejs jako scenografia dramaturgiczna – UX design i jego dramatyczna logika
  14. Dramat audio-only w epoce AirPods – słuchowisko jako dominująca forma XXI wieku
  15. Nowe zawody dramaturgiczne 2030 – prompt engineer, dramaturg danych, kurator generatywny

SERIE H: PRZEKROJOWE NISZE

Tematy, które czekają na swojego autora

  1. Teatr sportowy – dramat w świecie futbolu, dopingu i wielkiego pieniądza
  2. Dramaturgia kulinarnej telewizji – MasterChef jako teatr okrucieństwa
  3. Scena sądowa jako gatunek – court drama od Sofoklesa do podcastu Serial
  4. Dramat korporacyjny – open space, KPI i toksyczna kultura pracy na scenie
  5. Teatr kościelny w XXI wieku – rytuał liturgiczny a eksperyment dramaturgiczny
  6. Dramat sportretowania – sztuki o żywych osobach i granice, których nie wolno przekraczać
  7. Teatr rodziny patchworkowej – nowe struktury rodzinne jako nowy gatunek dramatyczny
  8. Scena uzależnień – od alkoholu po social media: dramaturdzy o nałogach
  9. Dramat pokoleniowy Gen Z – pierwsze sztuki pisane przez pokolenie urodzone z internetem
  10. Teatr pamięci zbiorowej – jak scena przetwarza traumy historyczne bez dydaktyzmu

SERIE I: MANIFESTY I POLEMIKI

Teksty programowe, które chcą zmienić teatr

  1. Przeciw psychologizmowi – manifest dramaturgii nieludzkiej
  2. Za niepiśmiennym dramatem – czy tekst jest jeszcze potrzebny?
  3. Dramat bez konfliktu – czy Arystoteles się mylił?
  4. Manifest dramaturgii klimatycznej – 10 zasad pisania o końcu świata bez apokaliptycznej estetyki
  5. Koniec dramatopisarza jako zawodu – prowokacja i odpowiedź na nią

Let’s work together on your next project

Ready to take your brand to the next level? Partner with us to create innovative marketing strategies, drive meaningful engagement, and achieve measurable results. Let’s turn your vision into reality—together.

Get Started